jakie są objawy wypalenia zawodowego

Co powinieneś wiedzieć o wypaleniu zawodowym?

Dobrze pamiętam sytuacje, kiedy pracując intensywnie, szczególnie przez jakiś okres czasu, bo na przykład zbliżał się termin zakończenia projektu, albo coś nie szło według przyjętych założeń, czułam się zmęczona, przeciążona, nie rzadko sfrustrowana.

Pamiętam dobrze sytuacje, gdy czułam się zmęczona, przeciążona, a nierzadko nawet po prostu sfrustrowana pracą. Działo się to zwykle podczas intensywnych, często długo trwających okresów (np. gdy zbliżał się termin zakończenia projektu albo coś nie szło według przyjętych założeń). Szybko pojawiały się wtedy objawy wyczerpania organizmu, takie jak: nadmierna nerwowość, napięcie czy kłopoty ze snem. Ale gdy ów trudny czas się kończył – wszystko wracało do normy i… czułam się lepiej.

Nie widziałam, że mogą to być objawy wypalenia zawodowego.

Dzisiaj, z własnego doświadczenia wiem,  że nie jest łatwo ocenić, czy dana osoba ma kłopot z wypaleniem zawodowym.

Jeden z badaczy tematu – niemiecki psycholog Matthias Burisch – nazwał wypalenie zawodowe „rozmytym zbiorem symptomów lub rozmytym zbiorem ludzi ujawniających te symptomy”.

Bardzo szeroka definicja, prawda?

Przygotowany przez niego przegląd badań zawierał odnośniki do… ponad 200 publikacji!  Na tej podstawie powstała (w podziale na 7 kategorii) lista objawów wypalenia zawodowego. Poniżej jej skrócona wersja.

Lista objawów wypalenia zawodowego

1. Symptomy ostrzegawcze we wczesnej fazie:
• zwiększone zaangażowanie w osiąganie wyznaczonych celów
• wyczerpanie
2.Obniżony stopień zaangażowania:
• w stosunku do klientów, innych ludzi oraz wobec pracy
3.Reakcje emocjonalne:
• obwinianie, nastrój depresyjny, agresja
4.Obniżony poziom:
• procesów poznawczych, motywacji, kreatywności,  oceny sytuacji
5.Spłycone:
• życie emocjonalne, reakcje społeczne, intelekt
6.Reakcje psychosomatyczne
7.Rozpacz

Kwestią otwartą pozostaje, w jaki sposób – diagnozując wypalenie zawodowe – różnicować je od innych problemów zdrowotnych. Nie wspierają bowiem specjalistów oficjalne klasyfikacje chorób (ICD-10, DSM-V), ponieważ wypalenie nie pojawia się tam jako odrębny problem zdrowotny.

W ICD-10 umieszczone jest co prawda wśród „czynników wpływających na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi” (Z 73.0), jednak diagnozowane jest poprzez powiązanie z innymi zaburzeniami. Na przykład depresją, z którą silnie koreluje jeden z komponentów wypalenia – wyczerpanie emocjonalne.

Również część lekarzy używa jako synonimów wypalenia zawodowego terminów „depresja” lub „wyczerpanie”. Teoretycznie można się z tym zgodzić, gdyż badania potwierdziły związek wypalenia i objawów depresyjnych (zarówno u kobiet i mężczyzn).

Zasadnicza różnica polega jednak na tym, że depresja dotyczy wszystkich sfer życia człowieka, natomiast wypalenie zawodowe związane jest z pracą zawodową (przynajmniej w pierwszym okresie).

Wypalenie bywa też często utożsamiane ze stresem

Jednak w roku 1998 Holender Wilmar Schaufeli oraz Niemiec Dirk Enzmann zauważyli m.in., że:

  • stres może mieć skutki negatywne, ale jest niezbędnym i stałym elementem życia człowieka, zaś wypalenie związane jest z kontaktami interpersonalnymi w miejscu pracy i napięciem emocjonalnym, które im towarzyszy;
  • stresu może doświadczyć każdy (niezależnie od poziomu zaangażowania w obowiązki zawodowe), wypalenie jest zależne od motywacji i dużych oczekiwań związanych z pracą;
  • ze stresem koreluje wymiar wyczerpania emocjonalnego, lecz depersonalizacja i obniżone poczucie dokonań osobistych nie są wymieniane jako typowe dla reakcji stresowych, a jedynie wypalenia.

Można zatem przyjąć, za amerykańską psycholog Christiną Maslach (2011), że wypalenie zawodowe jest przewlekłą, złożoną reakcją na stres, posiadającą jednak specyficzne dla tego zjawiska komponenty.

co to jest wypalenie zawodowe

Charakter wypalenia obliguje więc do wyodrębnienia zmian we wszystkich sferach życia: fizycznej, emocjonalnej oraz zachowań. Jego skutki odczuwane są na poziomie miejsca pracy, współpracowników, klientów, znajomych i rodziny.

Jak już pisałam – wypalenie jest procesem, który rozwija się powoli. Można łatwo przegapić pierwsze sygnały ostrzegawcze.

Dlaczego?

Ponieważ wysoka efektywność oraz duża wydajność pracownika są postrzegane jako jego niewątpliwe zalety (które można przecież wykorzystać dla dobra firmy). W konsekwencji więc osoba zatrudniona, skuszona pochwałami, przyjmuje coraz to nowe, dodatkowe zadania, często pracując znacznie ponad swoje możliwości. Kiedy uznanie się kończy, pojawia się zmęczenie psychofizyczne i powstaje ryzyko wypalenia, ponieważ zostaje zachwiana równowaga pomiędzy nakładem pracy a satysfakcją życiową.

W procesie powstawania syndromu wypalenia zawodowego można wyróżnić następujące stadia

wypalenie zawodowe objawy

Warto przy tym zauważyć, że psychologowie z American Psychology Association, przygotowując opis wypalenia zawodowego, ostatnią fazę opisali jako „odradzanie się”. W ten sposób pokazali, że istnieje możliwość wyjścia z traumatycznej sytuacji, w jakiej znalazł się pracownik podczas poprzednich etapów.

Jak widać z powyższego – wypalenie zawodowe wywołuje liczne negatywne konsekwencje. I to nie tylko dla osoby nim zagrożonej, ale także dla otoczenia, w którym funkcjonuje ona zawodowo i prywatnie. Ważne jest zatem szybkie reagowanie na pojawiające się objawy i tworzenie programów, które pomogą uporać się z tym  zjawiskiem.

Kilka wskazówek na temat tego, co zrobić, zanim „rzucisz papierami” znajdziesz tutaj.

Czy macie osobiste doświadczenie związane z wypaleniem zawodowym? A może ktoś z rodziny, znajomych miał wątpliwą przyjemność „wypalić się”? Co w ogóle sądzicie o tym sądzicie?

 

Źródło: Stasiowska, E. (2013). Weryfikacja modelu Michaela P. Leitera: wypalenie zawodowe a dostosowanie do pracy w grupie menedżerów. Warszawa: SWPS

 

Czujesz, że powyższa treść jest wartościowa?
Udostępnij ten post dalej!

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on print

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *